İzmir’de Açılan Nâzım Hikmet Sergisi “Romantika”: Şairin Yaşamı ve Eserlerine Kapsamlı Bir Yolculuk

Nâzım Hikmet’in yaşamını, edebî üretimini ve kültürel mirasını çok yönlü bir kurguyla ele alan “Romantika / Bir Ömrün Seyrüseferi” sergisi, 95. İzmir Enternasyonal Fuarı kapsamında Atlas Pavyonu’nda sanatseverlere kapılarını açtı.

Geniş Kapsamlı Sergi Atlas Pavyonu’nda Açıldı

Folkart Gallery tarafından hazırlanan sergi, fuaye alanı dâhil 2 bin 125 metrekarelik bir alanda, toplam 15 salonda ziyaretçileri ağırlıyor. Türkiye ve yurt dışından yaklaşık 25 kişi, kurum, arşiv ve özel koleksiyonun katkısıyla hazırlanan projede yüzlerce fotoğraf, elyazması, belge, nadir kitap, kişisel eşya, resim, heykel ile görsel ve işitsel materyal bir araya getirildi.

İzmir Enternasyonal Fuarı’na bu yıl dokuzuncu kez ana sponsor olan Folkart, kentin kültür ve edebiyat tarihine atıfta bulunan bu projeyle fuar programında yer aldı. Folkart Gallery’nin hayata geçirdiği sergi, Nâzım Hikmet’in çocukluk döneminden Anadolu ve Moskova yıllarına, cezaevi sürecinden sürgün hayatına, aşklarına ve dostluklarına uzanan yaşam öyküsünü tematik bölümler halinde aktarıyor.

Folkart Gallery Yönetim Kurulu Başkanı Mesut Sancak, İzmir’in yalnızca üretim yapılan bir kent değil, aynı zamanda ortak hafızayı besleyen bir kültür merkezi olduğuna dikkat çekti. Sancak, kent kimliğinin sanat, edebiyat, müzik ve kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyelerle yaşadığını belirterek Folkart Gallery’yi bu yaklaşım doğrultusunda kurduklarını ifade etti.

Kronolojik Olmayan Akış, Belgesel Nitelikli Anlatı

Serginin açılış konuşmasını yapan Folkart Kurumsal İletişim Direktörü ve projenin direktörü Ünal Ersözlü, hazırlık sürecinde katkı sunan kurum ve kişilere teşekkür etti. Ersözlü, Nâzım Hikmet’in “Kuvâyi Milliye Destanı”nın bir memleketin en zor döneminde nasıl ayağa kalktığını anlattığını hatırlattı. Bu destanı yalnızca sözcüklerle değil, görsel bir dille de ifade etmek için sanatçı Sedat Girgin’den sergiye özel bir çalışma talep ettiklerini aktardı. Ortaya, destanın dünyasını ve şairin evrenini aynı kompozisyonda buluşturan 260 x 780 santimetre boyutlarında bir eser çıktığını belirtti.

Serginin küratörlüğünü üstlenen M. Melih Güneş, yaklaşık 20 yıllık Nâzım Hikmet araştırma sürecinin bu projeye temel oluşturduğunu bildirdi. Güneş, şairin ailesi, yakın çevresi, arşivler ve koleksiyonlarla uzun yıllara dayanan güven ilişkileri sonucunda Moskova’dan getirilen birçok eser, obje, belge ve elyazmasının ilk kez bu kapsamda sergilendiğini ifade etti. Güneş, serginin, ölümle sınırlanmış bir hayat anlatısından ziyade yaşayan bir kültür mirasına işaret ettiğini vurguladı.

Kültürpark Atlas Pavyonu’nda İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ev sahipliğinde açılan sergide klasik bir zaman çizelgesi yerine tematik bir kurgu tercih edildi. Mekânın bir bölümünde Nâzım Hikmet’in Türkiye’deki yılları, diğer bölümünde ise Sovyetler Birliği’ndeki son dönemleri işleniyor. Hapishane, sürgün, memleket özlemi, aşklar, dostluklar ve yaratıcı üretim başlıkları belgeler eşliğinde mekânsal bir dramaturji içinde sunuluyor. Proje, biyografik sergi formatının ötesine geçerek belgesel nitelikli bir buluşma hedefliyor.

Eserler, Arşivler ve Nadir Belgeler Bir Arada

“Romantika” sergisi, kitap, elyazması, resim, heykel, fotoğraf, sinema, müzik, tasarım ve kişisel objeleri tek bir anlatıda birleştiriyor. Sergide eserleri yer alan sanatçılar arasında Natalya Gonçarova, Doris Kahane, Abidin Dino, Avni Arbaş, Jak İhmalyan, Ara Güler, Fahri Petek, Jacques Six, Celile Hanım, Süleyman Yılmaz ve Sedat Girgin bulunuyor. Pablo Picasso litografik baskılarıyla, Sedat Simavi, Vladimir Lemport ve Emin Öztürk ise Nâzım Hikmet’i resmeden çalışmalarıyla sergide yer alıyor. Ayrıca çok sayıda anonim illüstrasyon ile şairin yaklaşık 10 özgün resmi ziyaretçilerin incelemesine sunuluyor.

Projede 25 kişi ve kurumla iş birliği yapıldı. Başlıca kaynaklar arasında Nâzım Hikmet’in Moskova’daki evi, Rusya Devlet Edebiyat ve Sanat Arşivi, Piraye Koleksiyonu, Ara Güler Arşivi ve Araştırma Merkezi, Moskova Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı, İstanbul’daki Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı, Gürkan Us Koleksiyonu ile küratör M. Melih Güneş’in kişisel arşiv ve koleksiyonu yer aldı. Şairin oğlu Mehmet Hikmet’in Fransa’daki yaşamına ilişkin aile arşivinden getirilen materyaller de serginin önemli bileşenleri arasında bulunuyor.

Sergide yüzlerce fotoğraf, elyazması sayfası, dosya ve nadir kitap görülebiliyor. Çin’de yalnızca 100 adet basılan özel baskı bir kitap, Havana’da 10 adet çoğaltılmış sınırlı bir yayın ile Nâzım Hikmet’in 1928’de Bakü’de yayımlanan “Güneşi İçenlerin Türküsü” de bu seçkide yer alıyor.

Nâzım Hikmet’in Moskova’daki mezarı için hazırlanmış eskiz projeleri ilk kez kamuoyuna açıldı. Moskova’ya gidemeyen ziyaretçiler için mezar taşlarının gerçek boyutlarında replikaları üretildi. Ayrıca “Memleketimden İnsan Manzaraları”nın bir bölümünün “Şu 1941 Yılında” adıyla ilk kez İtalya’da yayımlanması sürecinde Nâzım Hikmet’in talebiyle kullanılan, ancak dönemin koşulları nedeniyle ismi belirtilmeyen Ara Güler fotoğrafları, Ara Güler Arşivi’nde yapılan çalışma sonrası yeniden ortaya çıkarılarak sergiye dâhil edildi.

Sergi, Nâzım Hikmet’in yalnızca şair kimliğini değil, ressam, oyun yazarı, senarist, tasarım meraklısı ve mimariyle yakından ilgilenen modernist yönünü de belgeliyor. Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı’nda korunan bir kitabın arka kapağındaki tasarım eskizinden hareketle yaptırdığı ve kullandığı mobilyalar, tasarıma olan ilgisini gösteren örnekler arasında yer alıyor. Şairin mimariye ilişkin eleştirel yazıları da sergide farklı katmanlarda işleniyor.

Serginin künyesinde yapım ve yönetim Folkart imzası taşıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi ev sahipliğinde gerçekleştirilen projede direktörlük görevini Ünal Ersözlü, küratörlüğü M. Melih Güneş üstleniyor. Sergi tasarımı Ömer Durmaz’a, danışmanlık Volkan Severcan’a ait. Kurumsal iletişim Ceylan Özyiğit ve Soner Çağlar tarafından yürütülürken, koordinasyon görevini Ceren Eren yerine getiriyor. Sergi, İzmir Kültürpark Atlas Pavyonu’nda 5 Eylül 2026 – 15 Ocak 2027 tarihleri arasında ziyaret edilebilecek.

Kaynak: BYZHA