Yürürken Artıp Dinlenince Geçen Bacak Ağrısı: Damar Tıkanıklığının Önemli Bir Belirtisi

Yürürken artan bel ve bacak ağrıları, merdiven ya da yokuş çıkarken kalça ile baldırda kramp ve yanma hissi, yalnızca yaşlanmaya bağlanmaması gereken bel daralması hastalığını işaret edebiliyor.

Omurilik kanalı ile sinirlerin geçtiği boşlukların daralması sonucu gelişen bel daralması, zaman içinde ağrı, uyuşma, karıncalanma ile kas gücü kaybına yol açabiliyor. Erken dönemde yapılan değerlendirme ile ameliyatsız yöntemler, hastalığın ilerleme hızını düşürüp hastanın yürüme mesafesini ve günlük yaşam kalitesini korumaya yardımcı oluyor. Acıbadem Kartal Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Necdet Sağlam, bel daralmasının yaşlılığın doğal süreci gibi görülmemesi gerektiğini belirterek belirtiler ortaya çıktığında hastanın yürüme kapasitesinin azaldığını, yaşam kalitesinin bozulduğunu, özellikle şiddetli ağrı ile ilerleyici kas gücü kaybının uyarıcı kabul edilmesi gerektiğini vurguluyor.

Yürümekle artan, dinlenmekle azalan bel ve bacak ağrısı

Bel daralması, bel bölgesindeki omurilik kanalının daralması ile bu kanaldan çıkan sinirlerin geçtiği boşlukların sıkışması anlamına geliyor. Sinirler ile bu sinirleri besleyen damarlar baskı altında kaldığında kalçada ve bacaklarda kramp tarzında ağrı, yanma, uyuşma ve karıncalanma görülebiliyor. Şikayetler yürümekle artıp oturmak ya da öne eğilmekle hafifliyor. Uyuşma yakınması özellikle gece saatlerinde belirginleşebiliyor.

Hastaların önemli bir kısmı önce dik durmakta zorlandığını fark ediyor. Prof. Dr. Necdet Sağlam, daha önce rahatça yürünebilen mesafenin artık ağrı nedeniyle duraklayarak tamamlandığını, zamanla yürürken öne doğru eğilme ihtiyacı doğduğunu, yokuş ya da merdiven çıkarken baldırda kramp ile yanma hissi geliştiğini, oturulduğunda ya da öne eğilindiğinde belirgin rahatlama ortaya çıktığını aktarıyor.

İleri yaşta sık görülüyor, her daralma tedavi gerektirmiyor

Omurgadaki diskler ile eklemlerin yaşlanmaya bağlı yapısal bozulması bel daralmasının başlıca nedeni kabul ediliyor. Hastalık en sık orta ve ileri yaşta izleniyor. Altmış yaş üzerindeki her üç kişiden birinde görüntüleme yöntemlerinde bel kanalında anatomik daralma tespit edilebiliyor. Buna karşın bu grubun yalnızca küçük bir bölümünde klinik belirti ortaya çıkıyor. Bu nedenle manyetik rezonans görüntülemede saptanan daralma tek başına tedavi gerekliliği anlamına gelmiyor. Hastanın şikayetleri ile muayene bulguları birlikte değerlendiriliyor.

Bel daralması çoğunlukla yavaş ilerleyen bir süreç izliyor. Omurlar arasındaki disklerde başlayan bozulmaya zaman içinde eklemlerde şekil değişiklikleri, kemik çıkıntıları ile bağ dokusunda kalınlaşma ekleniyor. Sonuçta omurilik kanalı daralıyor, sinirler üzerinde bası oluşuyor. Hastalık nadiren doğuştan görülebiliyor. Bel fıtığı, bel kayması, omurga tümörleri ile kırıkları da sonradan gelişen bel daralmasına yol açabiliyor. Genetik yatkınlık, ağır mekanik yüklenme, çevresel etkenler ile fazla kilo omurgaya binen yükü artırıp süreci hızlandırabiliyor.

Hareketsizlik kısır döngü yaratıyor, bazı bulgular acil müdahale gerektiriyor

Uzun süre ayakta kalmak ya da yürümek ağrıyı artırdığı için hastalar zamanla hareketten kaçınabiliyor. Ancak tamamen hareketsiz bir yaşam modeli kaslar ile eklemlerde güçsüzlüğü artırıp klinik tabloyu ağırlaştırabiliyor. Prof. Dr. Necdet Sağlam, ağrıdan korunmak amacıyla hareketsiz kalmanın kemik, kas ve eklemlerde yaşlanma sürecini hızlandırdığını, bu nedenle yalnızca zorlayıcı hareketlerden kaçınmak gerektiğini, buna karşılık kişinin kapasitesine uygun hareket programları ile destekleyici tedavilerin sürdürülmesinin önemli olduğunu bildiriyor.

Bel daralması her zaman ağır bir tabloya dönüşmese de daralmanın derecesi arttıkça belirtiler şiddetlenebiliyor. Tedavinin gecikmesi durumunda ağrılar sıklaşıyor, uyuşma ile kas güçsüzlüğü belirginleşiyor. İlerlemiş olgularda idrar kontrolünde bozulma, büyük abdest tutamama, bazı hastalarda kısmi felç gelişebiliyor. Bel kanalının nadiren ani ve tam daralması şiddetli ağrı ile felç tablosuna neden olabiliyor. Bu durum acil cerrahi müdahale gerektiriyor. Kontrol edilemeyen şiddetli ağrı, hızla artan kas gücü kaybı, idrar ya da büyük abdest tutamama durumlarında gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.

Tanıda önce hastanın duruşu, ağrı ile uyuşmanın hangi hareketlerle arttığı ya da azaldığı, nörolojik muayene bulguları dikkate alınıyor. Kesin tanıda manyetik rezonans görüntüleme kullanılıyor. Gereken hastalarda dinamik görüntüleme yöntemleri ile elektromiyografi de değerlendirmeye eklenebiliyor. Özellikle ileri yaşta görüntülemede sık rastlanan bel daralmasının tedavisinde yalnızca MR sonucu esas alınmıyor. Anatomik daralmanın yürüme mesafesini ne ölçüde sınırladığı, ağrı şiddeti, kas gücü kaybının düzeyi, hastanın günlük yaşamda bağımsız hareket edebilme durumu planlamada belirleyici kabul ediliyor.

Tedavide ilk hedef ağrıyı ve sinir kaynaklı şikayetleri azaltmak, yürüme kapasitesini olabildiğince korumak, günlük yaşam bağımsızlığını sürdürmek olarak tanımlanıyor. İlk aşamada ilaç tedavisi, fizik tedavi uygulamaları ile kişiye özel egzersiz programları devreye giriyor. Uygun olgularda sinir kökü blokajlarıyla ağrı kontrol altına alınabiliyor. Prof. Dr. Necdet Sağlam, her bel daralması hastasında cerrahiye gerek olmadığını, şikayetlerin kontrol edilebildiği ve ilerleyici nörolojik kaybın izlenmediği durumlarda hastaların ameliyatsız yöntemlerle takip edildiğini hatırlatıyor. Stabilite bozukluğuna bağlı mekanik ağrı ile artan sinir ve kas güçsüzlüğü varlığında cerrahi seçeneğin gündeme geldiğini belirtiyor.

Konservatif tedbirlerle kontrol altına alınamayan ağrı, ilerleyici nörolojik kayıp, hastanın günlük işlerini yardımsız yapamaması halinde ameliyat kararı değerlendiriliyor. Cerrahinin temel amacı sinirler üzerindeki basıyı kaldırmak, ağrıyı azaltmak, yürüme kapasitesini artırmak olarak açıklanıyor. Operasyonda daralmaya yol açan kemik ve yumuşak doku yapılarına müdahale edilerek kanal genişletiliyor, sinir baskısı gideriliyor. Omurgada kayma ya da stabilite bozukluğu bulunan hastalarda vida ile füzyon ameliyatı uygulanabiliyor. Cerrahi yönteme hastanın durumu, eşlik eden sorunlar ve beklentiler birlikte göz önüne alınarak karar veriliyor. Prof. Dr. Necdet Sağlam, bel daralmasının yalnızca yaşlılığın doğal sonucu kabul edilmemesi gerektiğini, her hastada cerrahi zorunluluğu bulunmadığını, ancak kontrolsüz ağrı ile kas gücü kaybı ve günlük yaşamda bağımsızlığın bozulduğu tablolar için ameliyatın kurtarıcı olabildiğini ifade ediyor.

Kaynak: BYZHA