Yapay Zekâ Çağında Okula Dönüş: Kaspersky’den Çocukları Sahte İçeriklere Karşı Korumaya Yönelik Uyarılar

Yapay zekâ tabanlı uygulamalar, çocukların eğitim hayatında günlük bir araç haline gelirken uzmanlar, bu teknolojilerin ödev süreçlerinde kontrolsüz kullanılmasının öğrenme becerilerini zayıflatabileceği ve kişisel veriler açısından riskler barındırdığını bildiriyor.

Kaspersky tarafından yapılan değerlendirmede, yapay zekâ sistemlerine erişimin yaygınlaşmasıyla çocukların bu araçlara ilgisinin belirgin biçimde arttığı, yeni eğitim döneminde arama motorları ile çevrim içi sözlüklerin yanı sıra sohbet botlarının da ders çalışma rutinine girdiği aktarıldı. Öğrencilerin zorlandıkları konuları anlamak, kompozisyon fikri geliştirmek, metinlerini gözden geçirmek, ödev sorularını çözmek ya da sunum hazırlamak için yapay zekâ asistanlarına sıklıkla başvurduğu ifade edildi.

Uzmanlar, yapay zekânın eğitimde sağladığı kolaylıkların yanında yeni sorumluluklar getirdiğini, bu sistemlerin gerçeğe benzeyen ancak yanlış bilgiler üretebildiğini ve sahte görseller oluşturabildiğini hatırlatıyor. Dijital okuryazarlığın artık sadece bilgi arama becerisiyle sınırlı olmadığı, çocukların karşılaştıkları içerikleri sorgulamayı, olası manipülasyonları fark etmeyi ve paylaştıkları verileri korumayı öğrenmesi gerektiği vurgulanıyor.

Yapay zekâ ödev aracı değil öğrenme asistanı olarak kullanılmalı

Kaspersky, saniyeler içinde kompozisyon metni üretilebilmesinin ya da bir matematik sorusunun sonucuna doğrudan ulaşılmasının çocukları hazır cevabı anlamadan teslim etmeye yöneltebileceği uyarısında bulunuyor. Bu yaklaşımın kısa vadede zaman kazandırsa da ödevlerin geliştirmeyi hedeflediği temel becerilerin kazanılmasını engellediği belirtiliyor.

Ebeveynlere, çocuklarıyla birlikte yapay zekânın nasıl kullanılacağı konusunda net kurallar belirlemeleri öneriliyor. Buna göre sohbet botlarından konuyu açıklaması, taslak oluşturması, örnek vermesi veya pratik sorular hazırlaması istenmeli. Ödevin tamamının bu sistemlere yaptırılmaması gerektiği ifade ediliyor. Öğrencinin “benim için kompozisyon yaz” komutu yerine farklı argüman önerileri istemesi, bilmediği kavramların açıklamasını talep etmesi ya da kendi yazdığı metni güçlendirmeye odaklanması öneriliyor.

Matematik ödevlerinde doğrudan sonuca ulaşmak yerine çözüm yolunun adım adım anlatılması istenmeli. Ardından öğrenci cevaba bakmadan benzer soruları kendi başına çözmeye teşvik edilmeli. Uzmanlar, çocukların yapay zekâdan aldığı yanıtları ders kitapları, ders notları ve güvenilir eğitim kaynakları ile karşılaştırmasının önemine dikkat çekiyor. Böylece sürecin kopyalama işleminden çıkıp eleştirel değerlendirme çalışmasına dönüştüğü belirtiliyor.

Yapay zekâ yanıtları için doğrulama alışkanlığı şart

Uzmanlar, yapay zekâ modellerinin ürettiği yanıtların arama motoru sonuçları ya da uzman görüşleriyle karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor. Büyük dil modellerinin yalnızca eğitildikleri verilerden hareketle sözcük olasılıklarını tahmin ettiği, bu nedenle gerçeğe uygun görünen ancak hatalı bilgiler sunabildiği aktarılıyor. Literatürde “halüsinasyon” olarak tanımlanan bu durumun çocuklara sade bir dille anlatılması gerektiği ifade ediliyor.

Çocuklara, yapay zekânın elinde yeterli veri olmadığında boşlukları mantıklı görünen fakat gerçeği yansıtmayan ifadelerle doldurabileceği hatırlatılmalı. Kritik sorularda tek kaynağa güvenilmemesi, önemli bilgilerin mutlaka başka kaynaklarla teyit edilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu çerçevede çocuklara uygulanabilecek beş adımlı kontrol yöntemi öne çıkıyor. Öncelikle bilginin kaynağının kim ya da ne olduğu sorulmalı. Yapay zekâ bir kitap, makale veya tarihsel olaydan söz ediyorsa öğrencinin bu kaynağın gerçekten var olup olmadığını araştırması isteniyor.

İkinci adımda, üretilen yanıtın verilen görevle örtüşüp örtüşmediği incelenmeli. Öğrencinin öğretmenin yönergelerine uyulup uyulmadığını kontrol etmesi gerekiyor. Üçüncü adımda içeriğin kendi cümleleriyle açıklanıp açıklanamadığı sorgulanmalı. Mantığı kavramayan bir öğrencinin bu metni kendi çalışması gibi teslim etmemesi gerektiği aktarılıyor. Dördüncü adımda bilginin ders kitapları, resmî eğitim platformları ve güvenilir çevrim içi kaynaklarla doğrulanması isteniyor. Son adımda ise bilgi sağlık, güvenlik ya da hassas bir konuya ilişkinse ebeveyne veya öğretmene danışılması öneriliyor.

Uzmanlar, eğitim yılı başında ebeveynlerin bu yöntemi çocuklarıyla birlikte pratiğe dökebileceğini belirtiyor. Yapay zekâ ile hazırlanmış bir ödevin birlikte incelenmesi, kaynakların kontrol edilmesi ve hangi bölümlerin yararlı, hangi kısımlarda hata bulunduğunun değerlendirilmesi tavsiye ediliyor.

Kişisel veriler ve cihaz güvenliği konusunda ailelere uyarı

Kaspersky, çocukların sohbet botlarını tamamen gizli bir alan gibi görebildiğini, bu nedenle kendileri, aileleri ve okulları hakkında ayrıntılı bilgi paylaşabildiğini aktarıyor. Ebeveynlerin, girilen komutların ve sohbet geçmişinin sunucularda saklanabileceğini, ilgili platformların bu verileri sistemi geliştirmek amacıyla kullanabileceğini çocuklarına açıklaması isteniyor.

Bu kapsamda ad soyad, ev adresi, telefon numarası, okul adı, şifreler, kimlik bilgileri, banka kartı verileri, bilet görselleri ve benzeri hiçbir gizli bilginin yapay zekâ araçlarına girilmemesi gerektiği vurgulanıyor. Aynı uyarı üçüncü kişilere ait fotoğraf, mesaj ve belgeler için de geçerli tutuluyor. İzin alınmadan başkalarına ait içeriklerin bu sistemlere yüklenmemesi gerektiği belirtiliyor.

Teknik güvenlik tarafında ise çocukların kullandığı hesaplarda iki faktörlü kimlik doğrulama açılması, her hesap için güçlü ve benzersiz şifre kullanılması öneriliyor. Uygulamaların yalnızca resmî mağazalardan indirilmesi, düzenli güncellenmesi ve güvenilir güvenlik çözümleriyle cihazların korunması gerektiği ifade ediliyor. Kaspersky Premium benzeri güvenlik yazılımlarının kimlik avı girişimlerini, zararlı dosyaları ve diğer çevrim içi tehditleri tespit etmeye yardımcı olabileceği belirtiliyor. Ebeveynlerin, çocuklarıyla birlikte gizlilik ayarlarını gözden geçirerek hangi bilgilerin kimlerle paylaşıldığını kontrol etmesi tavsiye ediliyor.

Çocukların siber güvenlik kavramlarıyla tanışması için Kaspersky Siber Güvenlik Alfabesi gibi ücretsiz eğitim materyalleri öneriliyor. Ebeveynlerin de kendi dijital becerilerini geliştirmek için Kaspersky’nin “Siber Hijyen” eğitim programlarından yararlanabileceği, bu sayede şifre yönetimi, kişisel veri koruması, kimlik avı ve şüpheli bağlantılar gibi konularda çocuklarıyla daha bilinçli iletişim kurabileceği ifade ediliyor.

Kaspersky Siber Okuryazarlık Proje Lideri Andrey Sidenko, yapay zekânın çocukların emeğinin yerine geçmemesi gerektiğini vurgulayarak bu araçların bir konuyu derinlemesine incelemek, anlama düzeyini test etmek ve taslakları geliştirmek için doğru kullanıldığında değerli birer destek sunduğunu belirtiyor. Sidenko, yapay zekânın son derece akıcı metinler üretebileceğini ancak bu içeriklerin kurgusal bilgiler, uydurma kaynaklar ya da mantık hataları içerebileceğini hatırlatıyor. Ebeveynlerin çocuklarını kritik bilgileri ders kitaplarından ve güvenilir kaynaklardan doğrulamaya, yanıtları kendi ifadeleriyle aktarmaya ve tereddüt ettiklerinde yetişkinlerden yardım istemeye teşvik etmesi gerektiğini ifade ediyor. Bu alışkanlıkların, çocukların eğitim sürecinde ihtiyaç duyacakları eleştirel düşünme becerisini güçlendirdiği belirtiliyor.

Kaynak: BYZHA