Menopozu Hızlandıran En Önemli Üç Faktör

Menopoz, kadınlarda bir yıl boyunca adet kanaması veya lekelenmenin olmaması ile tanımlanmaktadır. Dünya genelinde ortalama menopoz yaşı 50-51 arasında değişirken, Türkiye’de bu süreç genellikle 47-49 yaş arasında gerçekleşmektedir. Bazı faktörler ise menopozun yaşanma zamanını birkaç yıl öne çekebilmektedir.

Menopoz Yaşını Etkileyen Değiştirilemez ve Değiştirilebilir Risk Faktörleri

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Cavide Ali, menopoz yaşının en çok genetik faktörler ve aile öyküsü tarafından belirlendiğini belirtmektedir. Bunun yanı sıra kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, belli cerrahi müdahaleler ve otoimmün hastalıklar da menopozun erken görülmesine yol açabilmektedir ve bu durumlar değiştirilemeyen risk faktörleri kapsamına girmektedir. Öte yandan, menopozu öne çekebilen bazı faktörler önlenebilir niteliktedir. Dr. Ali, sigara kullanımı, yoğun stres ve uykusuzluğun menopozun sürecini hızlandıran temel unsurlar olduğunu ve özellikle sigaranın menopoz yaşını ortalama iki yıl öne çektiğini vurgulamaktadır.

Menopozu Hızlandıran Yan Etkenler ve Korunma Önerileri

Sigara, yumurtalıklardaki foliküllerin hızlı tükenmesine sebep olmaktadır; nikotin ve diğer toksik maddeler yumurtalık dokusuna zarar vermektedir. 2018 yılında yayımlanan bir meta-analiz, sigara içen kadınların menopoz yaşlarının ortalama iki yıl daha erken olduğunu göstermektedir. Benzer şekilde, Amerikan Üreme Tıbbı Derneği de sigara kullanımının yumurta rezervini azalttığını bildirmiştir.

Aşırı zayıflık (düşük vücut kitle indeksi) da menopoz yaşını etkileyen faktörlerden biridir. Yağ dokusunun vücutta sadece enerji deposu olmamakla birlikte östrojen üretiminde rol oynadığı belirtilmiştir. Uzun süreli kalori kısıtlaması ise yumurtalık fonksiyonlarını olumsuz yönde etkileyerek menopozun erken yaşanmasına neden olabilmektedir.

Kronik stres ve yoğun yaşam temposu da menopozu erken tetikleyen unsurlar arasındadır. Yapılan araştırmalar, yüksek stres seviyesinin menopozun daha erken yaşta gerçekleşme riskini artırdığını göstermektedir. Stres hormonu kortizol seviyelerinin yükselmesi, hormon dengesini bozarak yumurta rezervinin daha hızlı azalmasına zemin hazırlamaktadır.

Düzenli ve kaliteli uyku, üreme sağlığı açısından önem taşımaktadır. Uykusuzluk, hormon dengesini düzenleyen biyolojik saati olumsuz etkileyerek melatonin hormonunun yeterli düzeyde salgılanmasını engeller. Bu hormonun azalması, yumurtalıkların korunmasını zorlaştırır ve menopoz sürecinin erken başlamasına neden olabilir. Ayrıca kronik uyku sorunları stres hormonunun artmasına yol açarak hormonal sistemi baskılayabilir.

Beslenme şekli de menopoz yaşını etkileyen önemli bir faktördür. Yağlı balık ve baklagil tüketimi menopoz yaşını geciktirirken, rafine karbonhidrat ağırlıklı beslenme süreci hızlandırabilmektedir. Bitkisel protein ve yeterli D vitamini alımı erken menopoz riskini azaltmaktadır. Antioksidan bakımından zengin meyve ve sebzeler oksidatif stresi azaltarak koruyucu rol üstlenirken, yüksek şekerli ve işlenmiş gıdalar hormonal dengeyi olumsuz etkileyebilir.

Son olarak, plastik ürünlerde bulunan endokrin bozucu kimyasallar (örneğin BPA ve ftalatlar), östrojen benzeri etkiler yaratarak hormonal düzeni bozar. Bu durum, yumurta gelişimini etkileyerek menopozun erken yaşta gerçekleşmesine neden olabilir. Bu nedenle günlük yaşantıda plastik kullanımının azaltılması, cam ürünlerin tercih edilmesi ve kimyasal maruziyetin sınırlandırılması önem taşımaktadır.

Kaynak: BYZHA