Dijital Çağda İnsan Teknolojinin Neresinde? Ekrem Özdemir’den Dikkat Çeken Değerlendirmeler
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Ankara Şubesi tarafından düzenlenen “Bir Kitap Bir Yazar” programında yazar Ekrem Özdemir, Kurban Kim Olacak? Geleceği Anlamak adlı kitabını anlattı. 21 Kasım 2026 Cumartesi günü gerçekleştirilen söyleşide dijitalleşmenin çocukluk, aile, ilişkiler, tüketim alışkanlıkları, kimlik, mahremiyet ve anlam arayışı üzerindeki etkileri ele alındı.
Programın odağında, kitabın adındaki “Kurban kim olacak?” sorusu yer aldı. Özdemir, dijital teknolojilerin günlük yaşamı kolaylaştıran araçların ötesine geçerek davranışları ve alışkanlıkları şekillendirdiğini belirtti. Teknolojinin nasıl kullanıldığı kadar, teknolojiyi kimin yönlendirdiğinin de önem taşıdığını vurguladı.
Çocukların dijital dünyası ve ebeveynlerin rolü
Söyleşide çocukların dijital araçlarla kurduğu ilişki ve ebeveynlerin yaklaşımı değerlendirildi. Ekran kullanımını yalnızca yasaklar ve denetim üzerinden ele almanın yeterli olmayacağı ifade edildi. Özdemir, çocuklara daha fazla teknolojik imkân sunmanın her zaman daha fazla özgürlük anlamına gelmediğini, ekran kullanımının çocukların yaşamında belirleyici hâle gelebildiğini söyledi.
Özdemir, Danah Boyd’un “ebeveyn cehaleti” kavramına değinerek çocukların dijital dünyasını tanımadan onlara rehberlik etmenin güçlüğüne dikkat çekti. Çocuğun davranışlarını yalnızca kontrol etmek yerine, içinde bulunduğu dijital ortamı anlamanın önemini vurguladı.
Dijitalleşmenin psikolojik ve toplumsal etkileri
Özdemir, TRT Akademi bünyesinde dijitalleşme üzerine yürütülen çalışmalardan ve felsefe, sosyoloji, psikoloji alanlarında çalışan araştırmacılarla kurulan temaslardan söz etti. Prof. Dr. Erol Göka ile yapılan söyleşi ve Göka’nın İnternet ve Psikolojimiz adlı kitabı da bu çalışmalar kapsamında anıldı. Özdemir, araştırmalarının ardından konuyu kitaplaştırmaya karar verdiğini belirtti.
Söyleşide dijital çağın zaman algısını değiştirmesi de ele alındı. Byung-Chul Han’ın “Diskroni” kavramına değinilerek insanların zamanı deneyimlemek yerine hızına yetişmeye çalıştığı bir yaşam düzeni tartışıldı. Günlük hayatın ölçülmesi, izlenmesi ve sayısallaştırılmasının insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyi etkilediği ifade edildi.
Özdemir, insanların sağlık verilerini giyilebilir cihazlardan takip etmesi, günlük adım sayılarını yaşam kalitesinin ölçütü olarak görmesi ve çalışma performansını sürekli artırmaya yönelmesi gibi örnekler üzerinden dijital araçların gündelik yaşamdaki yerini değerlendirdi. Tüketim alışkanlıkları da ele alındı. Krediyle telefon alma, elektrikli otomobil için sıraya girme veya kampanya dönemlerini bekleyerek ürün satın alma örnekleri üzerinden tüketim arzusunun yaşam biçimini nasıl etkilediği tartışıldı.
Sosyal medya kullanımına ilişkin örneklerde, telefonun güne başlarken ilk başvurulan araç hâline gelmesi, yüz yüze buluşmalarda dikkatin ekrana yönelmesi ve gezilerin sosyal medyada paylaşılmak üzere planlanması gibi davranışlara dikkat çekildi. Bu alışkanlıkların dijital bağımlılık ve gündelik ilişkiler üzerindeki etkileri değerlendirildi.
Kimlik, ilişkiler ve yapay zekâ
Kimlik konusu, dijital ortamlarda kullanılan filtreler ve kişisel görüntünün değiştirilmesi üzerinden ele alındı. Özdemir, çevrim içi ortamda oluşturulan görüntünün gerçek kimliğin önüne geçmesi ihtimalini gündeme getirdi. İnsanların kendilerini başkalarının beğenilerine göre biçimlendirmesinin doğurabileceği sonuçlara dikkat çekti.
İnsan ilişkileri, “Her” filmi üzerinden değerlendirildi. Teknolojiyle kurulan duygusal bağın insan temasının yerini tutamayacağı belirtildi. “Anomalisa” filmi üzerinden ise insanların giderek benzer davranış ve tüketim kalıplarına yönelmesi, “aynılık cehennemi” kavramı çerçevesinde tartışıldı.
Özdemir, mesajlaşma alışkanlıklarından çevrim içi olma hâline, sevgilinin konumunu takip etmekten yapay zekâ uygulamalarıyla sohbet etmeyi tercih etmeye kadar çeşitli örnekler verdi. Bu örnekler üzerinden dijital teknolojilerin iletişim, özel yaşam ve insan ilişkilerindeki etkilerinin sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Programın son bölümünde dijital dünyanın hızı karşısında kişinin kendisine zaman ayırması ve yaşamında ilgi duyduğu alanlara yer vermesi konusu ele alındı. Özdemir, söyleşiyi Dostoyevski’nin “Hayatın kendisi, anlamından üstündür.” ve Sezai Karakoç’un “Hayatın anlamı, kendisinden üstündür.” sözleriyle tamamladı.