İş Kazasında SGK ve İşveren Sorumluluğu Nasıl Paylaşılır?

Kaza yaşandığında çalışan için iki ayrı hat işlemeye başlar. Birinde Sosyal Güvenlik Kurumu ödenek ve gelir bağlar, diğerinde işverenin hukuki sorumluluğu gündeme gelir. Bu yazıda iş kazası SGK işveren sorumluluğu ilişkisini, yani bildirimin kim tarafından ve ne zaman yapılacağını, SGK’nın ne ödediğini, bu ödemeleri işverenden nasıl geri isteyebileceğini ve tazminat hesabında nasıl hesaba katıldığını özetliyoruz. Anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir.

İş Kazası Hangi Hâllerde Kabul Edilir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi bu olayı beş hâlde sayar. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, kendi adına bağımsız çalışan sigortalının yürüttüğü iş nedeniyle, işveren tarafından görevli olarak işyeri dışına gönderildiği ve asıl işini yapmadığı sürede, emziren kadın sigortalının süt izni zamanlarında ve işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen olaylar bu kapsamdadır. Olayın sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getirmesi gerekir.

Kazanın etkisi sonradan ortaya çıkabilir. Kaza günü yalnızca hafif bir yaralanma görünse bile ilerleyen günlerde ortaya çıkan rahatsızlık aynı olaya bağlanabilir. Bu nedenle olayın tarihi, saati ve tanıkları ilk günden yazılı olarak kayda geçirilmelidir.

İşverenin Bildirim Yükümlülüğü ve Süresi

Aynı maddeye göre işveren, olayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmek zorundadır. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa üç işgünlük süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar. Bildirim, resmî bildirgeyle yapılır.

Bildirimin gecikmesinin parasal sonucu da vardır. 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre kaza süresinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir. Ayrıca bildirilen olayın gerçeğe aykırı olduğu ve bu nitelikte olmadığı anlaşılırsa, yersiz yapılan ödemeler gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan geri alınır.

SGK İş Kazası Sigortasından Hangi Yardımları Sağlar?

Kanunun 16. maddesi bu sigortadan sağlanan hakları sayar. Bunlar geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanan gelir, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneğidir. Aşağıdaki tablo, çalışanların en sık karşılaştığı ödemelerin koşullarını karşılaştırır.

Sigortalının kendi ağır kusuru da ödemeleri etkileyebilir. 22. maddeye göre ağır kusuru yüzünden kazaya uğrayan sigortalının ödeneği veya geliri kusur derecesine göre üçte birine kadar eksiltilebilir. Bu kural SGK ilişkisine aittir ve işverenin tazminat sorumluluğunu belirleyen kusur değerlendirmesiyle karıştırılmamalıdır.

SGK İşverene Ne Zaman Rücu Edebilir?

SGK’nın yaptığı ödemeleri her kazada işverenden geri isteyebileceğini düşünmek yaygın bir yanlıştır. 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesi rücu için işverenin kastını veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketini arar. Bu şart gerçekleşmişse yapılan ve ileride yapılacak ödemelerin gelir başlangıcındaki ilk peşin sermaye değeri toplamı işverene ödettirilir.

Rücu tutarı iki yerden sınırlanır. Birincisi, tutar sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği miktarı aşamaz. İkincisi, işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa SGK’nın o kişiye rücusu ise peşin sermaye değerinin yarısı üzerinden yapılır.

Ölümlü kazalarda ayrı bir istisna bulunur. Kazanın meydana gelmesinde kusuru olan hak sahiplerine veya kusurlu ölen sigortalının hak sahiplerine bağlanan gelir ve ödenekler için SGK rücu etmez. Rücu davasında savunma hazırlanırken bu ayrım sıklıkla gözden kaçar.

İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri Neden Belirleyicidir?

Rücu ve tazminat davalarında işverenin kusuru çoğunlukla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde incelenir. Kanunun 4. maddesi işvereni çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü kılar. Aynı madde dışarıdan hizmet alınmasının veya çalışanların kendi yükümlülüklerinin işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını da belirtir.

Bilirkişi incelemesinde belgelerin varlığı kadar uygulamada izlenmesi de aranır. Aşağıdaki başlıklar dosyada en çok sorgulanan yükümlülüklerdir.

• Risk değerlendirmesinin yapılması ve güncel tutulması (m.10)
• Eğitimin işe başlamadan önce ve değişikliklerde verilmesi (m.17)
• Kaza geçiren çalışana işe dönmeden önce sebeplerine ilişkin ilave eğitim verilmesi (m.17/4)
• İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri için gerekli görevlilerin atanması (m.6)
• Alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının izlenmesi ve uygunsuzlukların giderilmesi (m.4/b)

SGK Ödemeleri Tazminattan Nasıl Mahsup Edilir?

Çalışan SGK’dan gelir bağlatmış olsa bile işverenden maddi tazminat isteyebilir. Ancak aynı zararın iki kez giderilmesi söz konusu olamayacağından, SGK’nın karşıladığı kısım hesapta dikkate alınır. Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarar veya tazminattan indirilemez.

Bu cümle uygulamada önemli bir sonuç doğurur. Rücu edilebilen kısım mahsup edilir, rücu edilemeyen kısım ise çalışanın alacağından düşülmez. Hâkim ayrıca 52. madde uyarınca zarar görenin kusuru nedeniyle tazminatı indirebilir. Yargılamada hesap yapılırken hangi ödemenin hangi kalemden düşüldüğü rapor içinde açıkça gösterilmelidir, aksi hâlde itiraz konusu olur.

Hesaplamayı yapan kişi SGK ödemelerinin peşin sermaye değerini ve çalışanın kusur oranını birlikte gözetmelidir. 16.7.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun TBK 55’e yeni fıkralar ekledi. Bu fıkralar yalnızca değişikliğin yürürlüğe girdiği 31.7.2026 tarihinden sonra meydana gelen olaylara uygulanır, daha önceki kazalarda eski metin geçerlidir.

Rücu ve Mahsup Dosyalarında Hukuki Destek

Bildirimin geciktiği, SGK’nın rücu yazısı gönderdiği veya maluliyet oranının düşük belirlendiği dosyalarda belgeleri bir iş kazası tazminatı ile birlikte incelemek, SGK ödemelerinin mahsubunu ve kusur dağılımını baştan görmeyi sağlar. İşveren tarafında ise rücu davasına cevap süresi ve risk değerlendirmesi kayıtları kısa sürede toplanmalıdır. İşyerinin İstanbul’da bulunduğu dosyalarda rücu yazısına verilecek cevabı ve belge sırasını planlarken İstanbul avukat desteği almak zaman kazandırır.

Ferdi kaza veya işveren sorumluluk poliçesi gibi özel sigorta ödemeleri varsa bunların kapsamı ayrıca incelenmelidir. Bu tür poliçeler bakımından bir sigorta avukatı ile birlikte hareket etmek, ödeme koşullarını ve başvuru sürelerini karıştırmamayı kolaylaştırır.

Metin genel bilgi vermek amacıyla yazılmıştır ve somut bir dosyaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Rücu koşulları, süreler ve belgeler her olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

advertorial