Laboratuvarda Hastaya Özel Tümör Kopyası İle En Etkili İlaç Seçimi

Kanser tedavisinde “deneme-yanılma” süreci sona ererken, özellikle kolon kanseri alanında yapılan yenilikçi araştırmalar tedavi yöntemlerinde önemli ilerlemelere kapı aralıyor. Kolon kanseri hastalarından alınan tümör dokuları laboratuvar ortamında üç boyutlu “organoid” modellerine dönüştürülerek, hedefe yönelik ilaçlar bu modeller üzerinde test edilebiliyor. Bu sayede, hastaya özgü en etkili tedavi seçenekleri, uygulamaya geçmeden önce belirlenebiliyor.

Çok Katmanlı Veri Analizi ve Yapay Zekâ Destekli Kişiselleştirilmiş Yaklaşımlar

Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Bilişimi ve Biyoistatistik Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Uğur Sezerman öncülüğünde yürütülen projede, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi baş araştırmacısı Prof. Dr. Esra Erdal ile iş birliği yapılarak, kolon kanserinde kişiye özel tedaviler laboratuvar ortamına taşınıyor. Proje kapsamında, hastaya ait tümör dokusundan organoid modelleri oluşturularak, yaklaşık altı haftalık sürede en uygun ilaç kombinasyonlarının belirlenmesi hedefleniyor.

Projede, sadece DNA dizileme değil; aynı zamanda transkriptom ve epigenetik analizler yapılmaktadır. Bu çok katmanlı “omik” analizler ile tümörün genetik yapısı, protein üretimi ve metabolik aktiviteleri detaylı şekilde incelenmekte, tüm veriler yapay zekâ destekli sistemlerle analiz edilmektedir. Geliştirilen PANACEA algoritması ile tümörün tetikleyici genomik mekanizmaları ve bu mekanizmalara müdahale edebilecek ilaç hedefleri haritalandırılmaktadır.

Laboratuvarda Geliştirilen Organoid Modeller ve Klinik Uygulama Potansiyeli

Laboratuvarda hastadan alınan dokudan türetilen üç boyutlu organoidler, gerçek tümör dokusunun biyolojik yapısını başarıyla yansıtmaktadır. Bu sayede, ilaçlar doğrudan hastanın kanser modeli üzerinde test edilmekte ve etkinlikleri değerlendirilmektedir. Yapılan proje, dünyada ve Türkiye’de kolon kanseri için organoid modelleri kullanılarak kişiye özel tedavi belirleme konusunda bir ilki temsil etmektedir.

İlk aşamada son evre kolon kanseri hastalarında uygulanması planlanan bu yöntemle, ilaç dirençleri de yapay zekâ yardımıyla önceden tespit edilmekte ve böylece etkisiz tedavi uygulamalarının önüne geçilmektedir. Proje kapsamında iki yıl içinde 30 hasta üzerinde testler tamamlanarak, sonraki aşamalarda diğer kanser türlerinde de kullanılmasının önü açılacaktır. Prof. Dr. Sezerman, hastaya özgü tedavinin geleceğin kanser yönetiminde önemli bir rol üstleneceğini ve bu yöntemin beş yıl içinde klinik rutine girmesinin beklendiğini belirtmektedir.

Kaynak: BYZHA