Kontrol Arzusu Beden Üzerindeki Etkileri ve Yansımaları

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nde görevli Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, yeme bozukluklarının psikolojik nedenleri, kişilik özellikleri ve çevresel faktörlerin beden algısı üzerindeki etkileri hakkında detaylı bilgiler paylaştı.

Psikolojik Dinamikler ve Mükemmeliyetçilik

Yeme bozukluklarının ortaya çıkmasında mükemmeliyetçilik, kontrol ihtiyacı ve duyguların yer değiştirmesi gibi psikolojik süreçlerin önemli rol oynadığını belirten Elbaşoğlu, özellikle mükemmeliyetçi kişilik özelliklerinin bu hastalıkların gelişiminde ve sürdürülmesinde etkili olduğunu vurguladı. Anoreksiya Nervoza örneğinde net biçimde görülen bu durum, mükemmeliyetçi bireylerin kontrol duygusunu bedenleri ve yeme davranışları aracılığıyla sağlamaya çalıştığına işaret etmektedir. Kişi, bedenini ve beslenme düzenini kusursuz hale getirdiğinde, yaşamının diğer alanlarında da düzenin sağlanacağına inanır. Bu yaklaşımla yeme davranışı yalnızca fizyolojik bir gereksinim olmaktan çıkarak psikolojik kontrol mekanizmasına dönüşür.

Beden Algısı ve Sosyal Çevrenin Etkisi

Elbaşoğlu, yeme bozukluklarında sık gözlenen “yer değiştirme” savunma mekanizmasının, duyguların bir alandan diğerine aktarılması şeklinde ortaya çıktığını ifade etti. Kontrolü kaybeden bireylerin bedenleri üzerinden yeniden hakimiyet sağlamaya çalıştığını belirten psikolog, özellikle baskıcı aile ortamlarında büyüyen bireylerin bedenlerini kontrol ederek içsel gerilimlerini azaltmaya yöneldiklerini dile getirdi. Ergenlik dönemi ise bu dinamiğin daha belirgin hale geldiği bir süreç olarak tanımlandı çünkü gençler bağımsızlık istekleri ile ebeveyn otoritesi arasındaki çatışmaları yeme davranışı üzerinden dışa vurabilirler. Ayrıca Elbaşoğlu, sosyal medyanın beden algısı üzerinde ciddi etkilerisinin bulunduğunu belirterek Beden Dismorfik Bozukluğu’nun, bireylerin kendi bedenlerini çarpıtılmış biçimde algılamalarına neden olduğunu açıkladı. Sosyal medya platformlarındaki filtre kullanımı ve idealize edilen beden tiplerinin, özellikle ince beden yapısının güzellik ve başarı ile ilişkilendirilmesi, bireylerde beden memnuniyetsizliğini arttırmaktadır. Ergenlerin kimlik gelişimi ve bedensel değişimler yaşadığı bu dönemde, ‘kusursuz’ beden görüntüleri onların kendi bedenlerini yetersiz görmelerine yol açmaktadır. Buna ek olarak, yeme bozukluğu olanların gerçekçi olmayan bir biçimde bedenlerini değerlendirdiklerini, zayıf bir kişinin kendisini hala kilolu olarak görebileceğini sözlerine ekledi.

Son olarak, Elbaşoğlu diyet yapmak ile yeme bozuklukları arasındaki farkları ortaya koydu. Diyetin, sınırlı ve kontrollü amaçlarla yapıldığı bir süreç olduğunu, yeme bozukluklarında ise zihinsel süreçlerin sürekli yiyecek ve beden üzerine odaklandığını belirtti. Bu durum, günlük yaşamda yoğun zihinsel meşguliyet ve derin psikolojik ihtiyaçların yansıması olarak değerlendirilmektedir. Yeme bozukluklarının yalnızca beslenme meselesi olmadığını, kişinin kontrol, değer ve kimlik duygularıyla ilgilendiğini ifade etti. Bu bağlamda, bu bozuklukların bireyin iç dünyasında denge kurma ve duygusal çatışmalarla başa çıkma mekanizmasının bir yansıması olduğunu vurguladı.

Kaynak: BYZHA