Arıcan’dan Türk Dünyası İçin Beş Öneri: Korkut Ata Programı ve Eğitim Fuarı Gündemde
Akademisyen Prof. Dr. Musa Kazım Arıcan, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesindeki iş birliğinin toplumlar arasında güçlendirilmesi için eğitim, kültür, bilim ve gençlik alanlarında ortak mekanizmalar kurulmasını önerdi. Arıcan, 18 Kasım 2026’da yayımlanan yazısında, devletler arasındaki siyasi yakınlaşmanın kalıcı toplumsal ilişkilere dönüşmesi gerektiğini belirtti.
Toplumsal iş birliğine vurgu
Arıcan, Dede Korkut’un Türk dünyasının ortak hafızasındaki yerini ve Avrupa’daki Erasmus programının kuruluş yaklaşımını değerlendirerek, halklar arasındaki bağların ortak deneyimlerle güçlendirilebileceğine dikkat çekti. İbn Haldun, Fârâbî ve Yusuf Has Hacib’in düşüncelerine atıfta bulunan Arıcan, birlikteliğin birlikte yaşama ve çalışma yoluyla geliştiğini ifade etti.
TDT’nin 29-30 Ekim 2026’da Ankara’da düzenlenen 13. Zirvesi’ni değerlendiren Arıcan, Türkiye’nin dönem başkanlığının yeni iş birliği modelleri geliştirmek için fırsat sunduğunu kaydetti. Liderler düzeyindeki temasların 1992’de başladığını, 2009 Nahçıvan Anlaşması’yla kurumsal bir aşamaya ulaştığını, 2021’de teşkilatın kurulmasıyla yeni bir yapıya kavuştuğunu hatırlattı. Eğitim, kültür ve toplumsal hareketlilik alanlarında daha kapsamlı mekanizmalara ihtiyaç bulunduğunu vurguladı.
Korkut Ata Türk Dünyası Hareketlilik Programı önerisi
Arıcan’ın ilk önerisi, TDT bünyesinde eğitim, gençlik, kültür ve spor alanlarındaki hareketlilik çalışmalarını ortak bir yapıda buluşturacak “Korkut Ata Türk Dünyası Hareketlilik Programı” oldu. 2026-2040 dönemini kapsaması ve ilk üç yıl içinde uygulamaya alınarak kalıcı bir mekanizmaya dönüşmesi öngörülen programın, mevcut öğrenci değişim faaliyetlerini genişletmesi teklif edildi.
Programın ortaokul ve lise öğrencilerini, üniversite öğrencilerini, öğretmenleri, akademisyenleri, mesleki eğitim kursiyerlerini, gençlik çalışanlarını, belediyeleri ve sivil toplum kuruluşlarını kapsaması önerildi. Arıcan, yapının TDT bünyesinde bir üst yapı, ülkelerde ulusal ajanslar ve yararlanıcı kurumlardan oluşan üç katmanlı bir modelle yürütülebileceğini belirtti. Öğrenci ve öğretmen hareketliliği, kurumlar arası projeler, gençlik girişimleri ve ortak dijital platformlar programın faaliyet alanları arasında yer alabilecek. Projelerde en az iki ülkenin ortaklığı bulunması önerildi.
Arıcan, mevcut Orhun Değişim Programı’nın yeni yapıya entegre edilebileceğini, kurulacak mekanizmanın mevcut kurumların yerine geçmek yerine kurumlar arasında koordinasyon sağlaması gerektiğini ifade etti.
Ankara’da Türk Dünyası Eğitim Fuarı
İkinci öneri, Türk devletlerindeki üniversiteleri, burs sağlayan kuruluşları ve öğrencileri bir araya getirecek düzenli bir Türk Dünyası Eğitim Fuarı oldu. Arıcan, Türkiye’nin Eylül 2026’da Glasgow’da düzenlenen Avrupa Uluslararası Eğitim Birliği Konferansı’na 96 üniversiteyle katılımını, ortak bir fuar için değerlendirilebilecek bir deneyim olarak gösterdi.
İlk fuarın Türkiye’nin dönem başkanlığı sırasında Ankara’da düzenlenmesi, sonraki yıllarda TDT dönem başkanlığını yürüten ülkelere taşınması önerildi. Arıcan, her beş yılda bir Türkiye’de daha kapsamlı bir eğitim ve gençlik fuarı yapılmasını da gündeme getirdi.
Fuarda üniversite programlarının tanıtılması, burs olanaklarının paylaşılması, diploma tanıma ve denklik süreçleri hakkında bilgi sunulması, mesleki eğitim ve staj fırsatlarının ele alınması hedefleniyor. Ortak Türk alfabesi ve yapay zekâ üzerine çalışmaların da fuar gündeminde değerlendirilebileceği belirtildi. Arıcan, organizasyonun başarısının katılımcı sayısından çok ortaya çıkardığı sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini kaydetti.
Uluslararası eğitim fuarlarında ortak tanıtım
Arıcan’ın üçüncü önerisi, ABD, Avrupa ve Asya-Pasifik’te düzenlenen uluslararası eğitim fuarlarında “Türk Dünyası Pavilyonu” oluşturulması oldu. Türkiye’nin “Study in Türkiye” markasıyla yürüttüğü tanıtım faaliyetlerinin diğer Türk devletlerinin katılımıyla ortak bir çatı altında geliştirilmesini önerdi.
“Study in the Turkic World” adıyla tasarlanan pavilyonun ortak diploma programlarını, öğrenci hareketliliğini, üniversiteleri ve burs imkânlarını uluslararası öğrencilere tanıtabileceği ifade edildi. Arıcan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin yükseköğretim deneyiminin de ortak tanıtım çalışmalarına katkı sunabileceğini belirtti.
Türkistan’da akademik forum kurulması
Dördüncü öneride, Kazakistan’ın Türkistan şehrinde her yıl düzenlenecek uluslararası bir akademik forumun kurulması yer aldı. Hoca Ahmet Yesevî’nin Türk dünyasının ortak düşünsel ve kültürel mirasındaki konumuna değinen Arıcan, şehrin yükseköğretim, bilim, kültür ve araştırma iş birlikleri için merkez olabileceğini ifade etti.
Forumun Hoca Ahmet Yesevî Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi ev sahipliğinde yapılması önerildi. Üniversitelerin, akademisyenlerin, araştırma kuruluşlarının ve gençlerin katılımıyla düzenlenmesi öngörülen forumda akademik kongreler, rektörler toplantıları, ortak araştırma projeleri, gençlik zirveleri ve kültürel etkinlikler gerçekleştirilebilecek.
Arıcan, her yıl sonunda Türkistan Bildirgesi yayımlanmasını, ortak araştırma çağrıları açılmasını ve üniversiteler arasındaki iş birliklerinin sonuçlarının izlenmesini önerdi. Forumun kalıcı sekretarya ve düzenli takvimle desteklenmesi gerektiğini de vurguladı.
Türk Dünyası Sivil Kurultayı ve Fuarı
Beşinci öneri, Türk dünyasındaki sivil toplum kuruluşlarını, kültür kurumlarını, gençlik örgütlerini ve meslek kuruluşlarını bir araya getirecek yıllık bir kurultay düzenlenmesi oldu. Arıcan, etkinliğin her yıl Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilen şehirde gerçekleştirilmesini önerdi.
Kurultayın ortak proje geliştirme, gençlerin birlikte çalışma, edebî eserlerin karşılıklı tercümesi ve kültürel faaliyetlerin planlanması için bir platform oluşturabileceği belirtildi. Arıcan, TÜRKSOY bünyesindeki edebiyat çalışmalarından edinilen deneyimlerin daha geniş sivil toplum kesimlerine aktarılmasının önemine değindi.
Kurultayın kalıcı çıktıları arasında dijital Türk Dünyası Sivil Toplum Haritası’nın bulunması önerildi. Bu harita üzerinden kuruluşların faaliyet alanlarının, projelerinin ve iş birliği imkânlarının takip edilebileceği ifade edildi.
Öneriler için ortak takvim ve seyahat kolaylığı
Arıcan, beş önerinin birbirinden bağımsız etkinlikler olarak değil, ortak bir kurumsal sistemin parçaları olarak ele alınmasını istedi. TDT bünyesinde ilkbaharda Türkistan Forumu’nun, yaz aylarında Türk Dünyası Sivil Kurultayı’nın, sonbaharda Türk Dünyası Eğitim Fuarı’nın düzenlenmesini; yıl boyunca uluslararası eğitim fuarlarında ortak tanıtım yapılmasını önerdi. Korkut Ata Programı’nın yıl sonu faaliyet raporunun hazırlanması da teklif edildi.
Uygulama sürecinde TDT, TÜRKSOY, Türk Akademisi, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye Maarif Vakfı, YÖK ve ilgili diğer kurumların birikiminden yararlanılabileceğini belirtti. Arıcan, programların hayata geçirilmesi için Türk devletleri arasında seyahat imkânlarının kolaylaştırılmasının da önem taşıdığını kaydetti.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kimlikle seyahat uygulamasının diğer Türk devletlerine kademeli biçimde yaygınlaştırılmasını öneren Arıcan, uzun vadede Schengen benzeri ortak bir seyahat alanının değerlendirilebileceğini ifade etti. Türkiye’nin dönem başkanlığında Korkut Ata Programı için ilk çağrının açılması, Türkistan Forumu’nun hazırlıklarının yürütülmesi ve Ankara’da ilk Türk Dünyası Eğitim Fuarı’nın düzenlenmesi öneriler arasında yer aldı. İlk faaliyet sonuçlarının 2027’de Özbekistan’da yapılması öngörülen 14. Zirve’ye kadar hazırlanması gerektiğini belirtti.
Arıcan, Türk dünyası arasındaki yakınlaşmanın anlaşmaların yanı sıra gençlerin, akademisyenlerin, öğretmenlerin ve sivil toplum temsilcilerinin ortak deneyimleriyle güçleneceğini ifade etti. Eğitim hareketliliği, ortak projeler ve kültürel çalışmaların gelecek kuşakların Türk dünyasıyla doğrudan ilişki kurmasına katkı sağlayacağını kaydetti.